SSL là gì? Vì sao website cần chứng chỉ SSL (HTTPS)

Mỗi lần mở một trang web, bạn có để ý trên thanh địa chỉ hiện chữ https kèm một cái hình ổ khóa nhỏ không? Đó là dấu hiệu cho biết trang web đang được bảo vệ bằng SSL. Vậy SSL là gì, nó hoạt động ra sao, và vì sao ngày nay website nào cũng nên có? Bài viết này sẽ giải thích thật dễ hiểu, người mới cũng nắm được.

SSL là gì?

Nói đơn giản, SSL (tên đầy đủ là Secure Sockets Layer) là một lớp bảo mật bọc quanh đường truyền nối giữa trình duyệt của bạn và máy chủ chứa website. Nó làm hai việc chính. Một là mã hóa dữ liệu để người ngoài không đọc trộm được trên đường đi. Hai là xác nhận bạn đang vào đúng website thật, không phải trang giả mạo.

Thực tế, công nghệ dùng hiện nay đã nâng cấp lên TLS (Transport Layer Security) — phiên bản mới và an toàn hơn của SSL. Nhưng cái tên "SSL" quá quen thuộc nên mọi người vẫn gọi chung là SSL, hoặc gộp lại thành SSL/TLS. Còn chứng chỉ SSL (SSL certificate) giống như một tờ giấy chứng nhận, do một tổ chức uy tín cấp và gắn vào tên miền của bạn để bật lớp bảo mật này.

Để dễ hình dung, hãy xem SSL như việc gửi thư trong một phong bì được dán niêm phong. Không có SSL, dữ liệu của bạn đi trên mạng như một tấm bưu thiếp để ngỏ: ai vô tình gặp trên đường cũng đọc được nội dung. Có SSL, dữ liệu được nhét vào phong bì kín — kẻ xấu có lấy được giữa đường thì cũng chỉ thấy một chuỗi ký tự vô nghĩa. Con dấu niêm phong trên phong bì còn giúp chứng minh thư đến đúng từ nơi bạn nghĩ, không phải từ một kẻ mạo danh. Đó là hai việc SSL làm cho website.

HTTPS và ổ khóa — SSL hiện ra ở đâu?

Bạn không nhìn thấy SSL trực tiếp, mà nhận ra nó qua chữ HTTPS. Một trang web thường chạy bằng giao thức http://. Khi được trang bị SSL, nó chuyển thành https:// — chữ "S" ở cuối nghĩa là Secure (an toàn). Đi kèm là biểu tượng ổ khóa ngay đầu thanh địa chỉ.

Ngược lại, nếu một trang web thu thập thông tin của bạn (bắt đăng nhập, điền form, nhập thẻ thanh toán) mà thiếu SSL, trình duyệt như Chrome sẽ hiện cảnh báo "Không bảo mật" (Not Secure) ngay cạnh địa chỉ. Chỉ cần thấy dòng chữ đó, nhiều khách hàng sẽ rời đi ngay.

SSL làm được gì? (Hai việc chính)

1. Mã hóa dữ liệu — Chống nghe lén

Mọi thứ khách gõ trên web — mật khẩu, số điện thoại, thông tin thẻ tín dụng, nội dung điền trong form — đều được mã hóa trước khi rời khỏi máy tính của khách. Chỉ máy chủ đích thực mới có chìa khóa để giải mã. Nếu có hacker rình "nghe lén" trên đường truyền (ví dụ khi bạn dùng Wi-Fi công cộng ở quán cà phê), họ cũng chỉ nhận được một chuỗi ký tự lộn xộn, không đọc được nội dung thật.

2. Xác thực danh tính — Chống mạo danh

Chứng chỉ SSL phải do một tổ chức cấp chứng chỉ (gọi tắt là CA) phát hành sau khi kiểm tra kỹ. Nó giúp trình duyệt xác nhận website đúng là của tên miền đó, không phải trang lừa đảo dựng lên để đánh cắp thông tin. CA ở đây đóng vai trò như một cơ quan công chứng: bạn mang giấy tờ tới, họ xác minh rồi mới đóng dấu, và ai cũng tin con dấu đó vì cơ quan này uy tín. Khi khách và máy chủ bắt đầu kết nối (bước này gọi là handshake), chứng chỉ được kiểm tra tự động trong tích tắc, bạn không phải làm gì cả.

Vì sao website của bạn nên có SSL?

Ngày nay, HTTPS đã là tiêu chuẩn mặc định của web. Từ năm 2018, Chrome bắt đầu dán nhãn "Không bảo mật" cho mọi trang không dùng SSL. Vì thế, một website thiếu SSL vừa yếu về bảo mật, vừa trông thiếu chuyên nghiệp. Trang bị SSL mang lại cho bạn những lợi ích thiết thực sau:

• Bảo vệ thông tin khách hàng: nếu web có chỗ đăng nhập, giỏ hàng hay form liên hệ, SSL là bắt buộc để dữ liệu của khách không bị lộ trên đường truyền.
• Tạo lòng tin: ổ khóa và chữ https là dấu hiệu quen thuộc để khách hàng yên tâm nhập thông tin và mua hàng.
• Tốt cho SEO: Google ưu tiên các trang dùng HTTPS trong kết quả tìm kiếm, coi đó là một điểm cộng xếp hạng. Không có SSL, bạn tự đặt mình vào thế bất lợi.
• Tránh cảnh báo "Không bảo mật": thiếu SSL, trình duyệt sẽ hiện nhãn đỏ cảnh báo ngay từ đầu, khiến nhiều người rời trang.

SSL có mấy loại?

Chứng chỉ SSL được chia theo độ chặt của việc xác thực, thường có ba loại. DV chỉ kiểm tra tên miền — làm nhanh, gọn, hợp với cá nhân và website nhỏ. OV khó hơn, xác thực cả tổ chức — hợp với doanh nghiệp, cửa hàng muốn tăng uy tín. Cao nhất là EV, xác thực mở rộng, kiểm tra kỹ đến tận gốc, dành cho ngân hàng và sàn thương mại điện tử lớn. Về giá, SSL chia làm hai nhóm: nhóm miễn phí (như Let's Encrypt, thường được hosting hoặc control panel tự động cấp) và nhóm trả phí (ví dụ chứng chỉ của Sectigo) đi kèm bảo hành và mức xác thực chặt hơn.

Gợi ý nhanh cho người mới: nếu bạn làm blog cá nhân hay web giới thiệu, dùng SSL miễn phí (DV) là quá đủ. Web bán hàng muốn ra dáng uy tín thì có thể cân nhắc bản trả phí. Còn ngân hàng, sàn thương mại điện tử lớn mới thật sự cần đến EV. Ở đây tôi chỉ điểm qua để bạn nắm ý; muốn biết chi tiết cách chọn DV, OV hay EV (và cả các loại như Wildcard, Multi-domain) cho từng nhu cầu, bạn xem thêm bài các loại SSL. Nếu cần một chứng chỉ có mức xác thực cao hơn hoặc muốn có bảo hành, bạn có thể tham khảo dịch vụ chứng chỉ SSL tại cloudmoon.net.

Cách nhận biết web có SSL và cách trang bị SSL

Cách kiểm tra nhanh: nhìn vào thanh địa chỉ — thấy https:// và ổ khóa là trang đã có SSL. Bấm vào ổ khóa, bạn sẽ xem được chứng chỉ này do nhà nào cấp và còn hạn đến ngày nào. Chứng chỉ nào cũng có hạn sử dụng, thường vài tháng (quy định mới đã rút thời hạn tối đa xuống còn khoảng nửa năm). Tin vui cho người mới: các SSL miễn phí cấp qua hosting hay control panel thường biết tự động gia hạn, bạn không phải làm gì. Chỉ với chứng chỉ trả phí hoặc tự cài tay thì mới cần theo dõi ngày gia hạn để web không báo lỗi.

Cách để web của bạn có SSL:

• Bật sẵn qua hosting / control panel: hầu hết các gói hosting hiện nay cho bạn bật SSL miễn phí chỉ bằng vài cú nhấp trong bảng điều khiển — đây là cách dễ nhất cho người mới.
• Mua chứng chỉ trả phí: nếu bạn làm ăn lớn, cần mức xác thực cao (OV/EV) hoặc muốn có bảo hành, hãy đăng ký một chứng chỉ trả phí rồi cài lên máy chủ.
• Trỏ tên miền đúng trước: muốn xin cấp SSL cho tên miền, tên miền đó phải đang trỏ đúng về máy chủ — nếu chưa rõ, bạn đọc bài cách trỏ tên miền về VPS và hosting.

Câu hỏi thường gặp

Tóm lại, SSL (thực chất là TLS) là một lớp bảo vệ cho website: vừa mã hóa dữ liệu để người ngoài không đọc trộm được, vừa xác thực website là thật — và bạn nhận ra nó qua chữ https cùng hình ổ khóa. Ngày nay hầu như website nào cũng nên có SSL: để bảo vệ thông tin khách hàng, tăng uy tín và có thêm điểm SEO. Cách dễ nhất để bắt đầu là bật SSL miễn phí có sẵn trong các gói hosting. Còn nếu bạn làm ăn lớn cần bản trả phí có kèm bảo hành, hãy tham khảo dịch vụ chứng chỉ SSL tại cloudmoon.net.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia – Transport Layer Security (TLS/SSL)
• MDN (Mozilla) – TLS là gì?
• Google Chrome – Kiểm tra kết nối của trang web có an toàn không